ANSEDA

Vấn đề: Rối loạn giấc ngủ kéo dài (insomnia disorder)
Nguyên nhân: tăng hoạt hệ thần kinh trung ương (hyperarousal)
Triệu chứng: khó vào giấc (>30 phút), ngủ không sâu, thức giấc nhiều lần, dậy sớm, mệt mỏi ban ngày ([American Psychiatric Association], [American Academy of Sleep Medicine])

1. ĐỊNH NGHĨA NGẮN GỌN (CHUẨN Y KHOA)
👉 Mất ngủ là:
Khó vào giấc
Khó duy trì giấc ngủ
Dậy sớm
👉 Kèm ảnh hưởng chức năng ban ngày


2. CÁC BIỂU HIỆN CỦA MẤT NGỦ
I. TRIỆU CHỨNG BAN ĐÊM (CORE SYMPTOMS)
1. Khó đi vào giấc ngủ
Nằm >30 phút vẫn chưa ngủ, Trằn trọc, đổi tư thế liên tục
Não vẫn “hoạt động”, suy nghĩ nhiều

2. Ngủ không sâu – ngủ chập chờn
Dễ bị đánh thức bởi tiếng động nhỏ, Ngủ nhưng không cảm thấy “đã ngủ”,Giấc ngủ phân mảnh

3. Thức giấc giữa đêm
Tỉnh lúc 1–3h sáng, Khó ngủ lại, Có thể kèm lo âu, bồn chồn

4. Dậy sớm bất thường
Thức dậy sớm hơn dự định (4–5h sáng), Không ngủ lại được, Cảm giác ngủ chưa đủ

II. TRIỆU CHỨNG BAN NGÀY (BẮT BUỘC ĐỂ CHẨN ĐOÁN)

👉 Đây là tiêu chí quan trọng theo DSM-5

5. Mệt mỏi, uể oải
Thiếu năng lượng, Cảm giác kiệt sức
6. Giảm tập trung, giảm trí nhớ
Hay quên, Khó tập trung công việc, Giảm hiệu suất
7. Rối loạn cảm xúc
Cáu gắt, Dễ kích thích, Lo âu, căng thẳng
8. Buồn ngủ ban ngày
Gà gật, Thiếu tỉnh táo, Nguy cơ tai nạn (lái xe, làm việc)

III. TRIỆU CHỨNG SINH LÝ – CƠ THỂ
9. Căng cơ, đau đầu
Đau đầu âm ỉ, Căng vùng cổ – vai – gáy
10. Rối loạn thần kinh thực vật
Tim đập nhanh, Đổ mồ hôi, Cảm giác bồn chồn
11. Rối loạn tiêu hóa
Đầy bụng, Chán ăn, Khó tiêu

IV. BIỂU HIỆN TÂM LÝ ĐẶC TRƯNG
12. “Sợ đi ngủ”
Áp lực khi đến giờ ngủ, Lo lắng “hôm nay lại mất ngủ”
13. Ám ảnh về giấc ngủ
Liên tục nghĩ về việc ngủ, Càng cố ngủ càng không ngủ được

3. PHÂN BIỆT MẤT NGỦ CẤP TÍNH VS MẠN TÍNH
Mất ngủ cấp tính (acute insomnia)
Thời gian: < 3 tháng
Nguyên nhân: stress, sự kiện cuộc sống
Biểu hiện:
Khó ngủ tạm thời
Có thể tự hồi phục
Mất ngủ mạn tính (chronic insomnia)
≥ 3 lần/tuần, kéo dài ≥ 3 tháng
Biểu hiện:
Lặp lại liên tục
Ảnh hưởng rõ rệt đến cuộc sống
Có thể kèm lo âu, trầm cảm